Toon Kunstromingen

Cobra


Het woord CoBrA staat voor de afkorting van de Franse namen van de steden: Copenhague, Bruxelles en Amsterdam. Uit deze drie steden komen de Kunstenaars vandaan die op 8 november 1948, tijdens een groot internationaal kunstenaarscongres in Parijs, de cobra groep oprichten. Een opgerolde slang wordt het symbool van de beweging. In het Parijse café Notre Dame ondertekenen Asger Jorn (uit Kopenhagen), Joseph Noiret en Christian Dotremont (uit Brussel) en Constant, Corneille en Karel Appel (uit Amsterdam) het manifest: 'La Cause était entendue' (De zaak was beklonken). Dit manifest, opgesteld door Dotremont, is een reactie op een verklaring vanuit het Franse Surrealisme die 'La Cause est entendue' (De zaak is beklonken) heet. Dotremont maakt in zijn betoog duidelijk dat zij het niet meer eens zijn met deze Franse Kunstenaars. De cobra Kunstenaars willen een nieuwe weg inslaan: zij willen zonder vooropgezet plan en met veel Fantasie werken. De kern van de cobra groep bestaat uit de Kunstenaars die het manifest hebben ondertekend. Al gauw sluiten zich vele Kunstenaars bij deze kern aan. Uiteindelijk zijn meer dan veertig Kunstenaars lid of zijdelings betrokken bij cobra. Niet alleen schilders, maar ook beeldhouwers, dichters, fotografen en filmers voelen zich aangetrokken tot de ideeën van cobra. Ook de Duitse groep Meta ging deel uitmaken van de CoBrA-groep. Cobra Kunstenaars maken kleurrijke werken. De Cobra Kunstenaars schilderen vrijwel altijd direct en spontaan. Net als kinderen willen zij zonder vooropgezet plan en met veel Fantasie werken. Zij zetten zich af tegen de regels van de kunstacademie. Zij vinden het bijvoorbeeld niet belangrijk om de regels van het Perspectief toe te passen.

 

Cobra Kunstenaars streven naar een ongedwongen Kunst en proberen met allerlei materialen te werken. Het experiment staat voorop. De Cobra Kunstenaars presenteren zich als experimentelen'. De Deense Cobra Kunstenaars zijn al ruim voor de Oorlog aan het experimenteren. Asger Jorn moedigt Constant Nieuwenhuys aan hetzelfde in Nederland te doen. Op 16 juli 1948 richt Constant samen met o.a. Karel Appel en Corneille de 'Nederlandse Experimentele Groep' op, die op 8 november 1948 overgaat in de Cobra groep. Het dier zoals een Vogel, kat, hond, slang is een favoriet onderwerp bij de Cobra Kunstenaars. Fantasiebeesten en fantasiewezens zijn ook zeer geliefd. Sommige wezens bestaan uit een combinatie van dieren en mensen. Het masker spreekt eveneens tot de verbeelding. Cobra Kunstenaars laten zich bij het maken van hun afbeeldingen inspireren door Mythen, kindertekeningen, volkskunst, de prehistorie, oosterse Kalligrafie, Primitieve Kunst (niet-westerse Kunst uit o.a. Afrika en Oceanië) en Kunst van geesteszieken. Vooral de Deense Cobra Kunstenaars hebben belangstelling voor Mythen. Sommigen menen in hun werk zelfs nieuwe Mythen te scheppen. Om die reden worden zij ook wel mythescheppende Kunstenaars genoemd. In Nederland wordt de kindertekening veel als directe bron gebruikt. In België, waar de interesse voor het schrift groot is, bestuderen een aantal Cobra Kunstenaars de oosterse Kalligrafie. Dotremont en Alechinsky zijn geboeid door het persoonlijk handschrift; zij zien dit als de meest intieme en directe uiting van de psyche van de mens. Een paar Kunstenaars houden zich niet alleen bezig met het maken van kunstwerken, maar ook met theorieën over Kunst en de rol van de Kunstenaar in de maatschappij. Asger Jorn, Christian Dotremont en Constant Nieuwenhuys zijn hier in de eerste plaats mee bezig. Zij gaan uit van de communistische leer van Marx, maar vullen diens ideeën aan met gedachtegangen over Kunst. Hun streven is een Kunst vóór en vooral ook dóór iedereen, ongeacht klasse, nationaliteit, kennis- en opleidingsnivo. Jorn, Dotremont en Constant zoeken een Kunst die spontaan voortkomt uit de Fantasie. Jorn schrijft ook over de relatie tussen Beeldende Kunst en Architectuur. Hij vindt dat deze onlosmakelijk verbonden zijn. Met een foto van een primitieve hut die door zijn bewoners versierd is laat hij zien hoe mooi deze combinatie is. In een aantal samenwerkingsprojecten van de Cobra Kunstenaars worden Jorns idealen verwezenlijkt. Samenwerken aan één kunstwerk is een speciale bezigheid binnen de Cobra groep. De Kunstenaars werken samen op één doek, één stuk papier of op één muur. Soms laten de volwassenen hun kinderen meedoen. Zo maakt Anton Rooskens met zijn zevenjarig dochtertje Marcelle een prentenboek waarin hij de versjes van zijn kind aanvult met kleurrijke voorstellingen. Dichters en schilders creëren eveneens gezamenlijke werken. Schrift en beeld combineren zij op een vrije manier. Deze werken worden 'peinture-mots': woordschilderingen, genoemd. Twee belangrijke samenwerkingsprojecten in Denemarken zijn 'het congres te Bregneröd' en de Boerderij van Erik Nyholm.

 

In de zomer van 1949 komen gedurende een maand Cobra leden en vrienden, sommigen met hun vrouwen en kinderen, samen in een weekendhuis voor Deense architectuurstudenten te Bregneröd, vlakbij Kopenhagen. De Denen zijn in de meerderheid, enkele Kunstenaars komen uit Frankrijk, Engeland en Zweden, Dotremont is de enige Belg, de Nederlanders zijn echter niet aanwezig. Het huis is aan Jorn ter beschikking gesteld tegen de belofte het van binnen te decoreren. Als één grote familie woont en werkt iedereen, zelfs de kinderen, samen. Er worden schilderijen, gedichten, en Sculpturen gemaakt. De muren van het huis en vele daar aanwezige voorwerpen moeten het zelfs ontgelden. Het ideaal van Cobra wordt tijdens dit evenement, het 'congres te Bregneröd', verwezenlijkt. Een kleine, vrije maatschappij uit zich zonder speciale eisen, zonder vooropgezette normen. Tegelijk worden de ideeën van Jorn over de combinatie van Beeldende Kunst en Architectuur in praktijk gebracht. Helaas is de beschildering van het huis met uitzondering van een gedeelte van het plafond verloren gegaan, korte tijd later wordt het namelijk overgeschilderd. Wel zijn enkele foto's bewaard gebleven In de Boerderij van Erik Nyholm, een forellenkweker en keramist, worden eind november 1949 de Nederlandse Kunstenaars Appel, Constant en Corneille ontvangen. Binnen een zeer korte tijd worden ook hier deuren, wanden, het plafond en enkele voorwerpen bedekt met fantasiewezens. Het is een levendig geheel. De drie Nederlanders schrijven hun naam met de datum boven een deur.


Corneille schrijft boven de ingang van het huis nog een tekst: 'Entrez, ici C'est vivre'. Na hun vertrek komt Jorn op bezoek en beschildert samen met Nyholm een overgebleven Wand in de keuken. Het tijdschrift van de Cobra beweging krijgt dezelfde naam als de groep: 'Cobra'. Het is het beste middel om de internatiomale samenwerking te realiseren. Christian Dotremont is behalve secretaris van de groep ook hoofdredacteur van het blad. De teksten worden voornamelijk in het Frans geschreven. Zowel artikelen als afbeeldingen van kunstwerken, verhalen en gedichten verschijnen in het tijdschrift. Nummer vier is een speciale editie; het wordt als catalogus voor de eerste grote internationale tentoonstelling in 1949 in het Stedelijk Museum te Amsterdam gebruikt. Op de kaft steekt een flinke Tong uit een wijdgeopende mond: de Kunstenaars hebben genoeg van de burgelijke maatschappij!

 

 

Aangeboden kunst

Een selectie uit ons kunstaanbod

Bekijk meer aanbod »